کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد

مرزبان‌نامه

مرزبان‌نامه کتابی است دربردارنده‌ی داستان‌ها و افسانه‌های کهن که حکایات خود را از زبان جانوران و پرندگان و دیوان و پریان روایت می‌کند. مرزبان‌نامه را می‌توان از شاهکارهای ادبیات جهان دانست.

اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین باوند پادشاه تبرستان نویسنده‌ی این کتاب است. او مرزبان‌نامه را در سده‌ی چهارم هجری به زبان تبری کهن نوشت. امیر کیکاووس بن اسکندر بن قابوس بن وشمگیر زیاری نویسنده‌ی کتاب قابوسنامه نوه‌ی دختری اوست. اسپهبد مرزبان مردی دانشی و دانش‌دوست بود. ابوریحان بیرونی مدتی را در دربار اسپهبد مرزبان زیسته و کتاب خود مقالید علم‌الهیئة را به این پادشاه باوندی تقدیم کرده‌است.

دو ترجمه‌ی مشهور از مرزبان‌نامه موجود است. نخستین بار محمد بن غازی ملطیوی در سال ۵۹۸ هجری قمری (۱۲۰۲ میلادی) مرزبان‌نامه را از تبری به فارسی برگرداند و آن را روضةالعقول نامید. بار دوم بین سال‌های ۶۲۲ - ۶۰۷ هجری قمری (۱۲۲۶ - ۱۲۱۱ میلادی) سعدالدین وراوینی آن را از تبری به فارسی برگرداند که به نام مرزبان‌نامه‌ی وراوینی شناخته می‌شود.

بر پایه‌ی آنچه در مقدمه‌ی مرزبان‌نامه آمده است، نویسنده‌ی اصلی و نخستین مرزبان‌نامه، شاهزاده مرزبان بن شروین یکم باوند در اواخر قرن دوم هجری است. دویست سال بعد یعنی اواخر قرن چهارم، اسپهبد مرزبان بن رستم بن شروین دوم باوند بر اساس نوشته‌ی شاهزاده‌ی یاد شده، مرزبان‌نامه‌ی کنونی را نگاشته است. در واقع مرزبان‌نامه یادگار دو مرزبان، یکی شاهزاده مرزبان و دیگری اسپهبد مرزبان می‌باشد.

اسپهبد مرزبان در شهر پریم می‌زیست. از همین روی در منابع تاریخی نام او به صورت مرزبان بن رستم بن شروین پریم نیز آمده‌است. او به غیر از کتاب مرزبان‌نامه (به نثر تبری) کتاب دیگری نیز به نام نیکی‌نومه (به شعر و نظم تبری) نوشته‌است.

آمارگیر وبلاگ